تا رسیدن به صلح راه طولانی ، دشوار ، و پرخم پیچ در پیش است

تا رسیدن به صلح راه طولانی ، دشوار ، و پرخم پیچ در پیش است!

هر جنگ در هر جای دنیا با سه پیش فرض ( پیروزی در جنگ، کوتاه بودن مدت جنگ، و کم هزینه بودن جنگ) آغاز میشود. جنگ امریکا در آفغانستان هم در ۲۰۰۱ ازین قاعده مستثنی نبود؛ آما بر خلاف محاسبه و انتظار امریکا این جنگ برایشان پیروزی قاطع در پی نیاورد، مدت جنگ طولانی شد، و هزینه جنگ هم بیش از تصور از آب بر آمد. پس سر آنجام امریکا مجبور شد که به پیش فرض های جنگ ۲۰۰۱ تجدید نظر کند و لا جرم تصمیم گرفت که با طرف جنگ یعنی طالبان پیشنهاد مذاکرات مستقیم کند.

بر خلاف سه پیش فرض جنگ؛ پیش شرط های صلح خیلی بیشتر است. این پیشرط های صلح طی یک پروسه با مراحل ذیل آغاز و تکمیل میشود:

مرحله آول؛ در هر جنگ از روز آول جنگ مذاکرات غیر مستقیم بین طرفین جنگ با تمام قوت و ابعاد وجود دارد. درین زمینه هم مذاکرات بین ، آمریکا، دولت کابل ، طالبان بطور غیر رسمی و غیر مستقیم از ۲۰۰۱ تا حال وجود داشته است.

مرحله دوم؛ اظهار علنی علاقه به مذاکره بین طرفین جنگ. آمریکا و طالبان دو طرف اصلی جنگ هستند؛ چون از نظر حقوقی و قانونی این امریکا بود که در ۲۰۰۱ جنگ علیه القاعده و سرنگونی رژیم طالبان را اعلان کرد. حکومت شورای ائیتلاف شمال در تبعید بسر میبرد و در وضیعیتی قرار نداشت که با طالبان وارد جنگ شوند. پس آمریکا با مداخله نظامی جنگ را آغاز کرد. پس آمروز هم بعنوان طرف درگیر جنگ باید با طالبان گفتگو کند.

مرحله سوم؛ بعد از اظهار علنی طرفین جنگ برای مذاکره ، اصول مذاکره (محل مذاکره، تاریخ مذاکره، میانجی مذاکره، تضمین کننده، مصونیت های مذاکره کننده ها، فراهم آوری تسهیلات درجهت مذاکره) که هر کدام این موضوعات پر چالش، پر مخاطره، و احتمال سبوتاژ آن وجود دارد، مورد گفتگو قرار میگیرد .

مرحله چهارم ، وقتی اصول مذاکره تامین و روی آن توافق شد؛ مرحله اجندای مذاکره است که طرفین جنگ موضوعات قابل گفتگو ( آتش بس موقت ، نحوه و زمان خروج نیرو های خارجی از صف جنگ، نحوه مشارکت در حیات سیاسی آینده، خلع سلاح طرفین، ایجاد نیروی قهریه بیطرف، ادغام نیرو های مسلح طرفین در نیروی انتظامی، نقش نیرو های حافظ صلح، نیرو های تامین صلح، نیرو های تحکیم صلح، تعریف و تفسیر نیرو های مخرب، هزینه مالی و مصارف صلح، و ده موضوع دیگر) شامل این مرحله است. این مرحله یکی از پر چالش ترین، پر مخاطره ترین ، و پر اغماض ترین مرحله است که هر لحظه درآن احتمال سبوتاژ از طرف نیرو های مخرب داخلی و خارجی وجود دارد. ولی مذاکرات صلح آفغانستان هنوز در مرحله دوم قرار دارد ؛ ازین سبب بحث بیشتر در مورد این مرحله مصلحت نیست.

مرحله پنجم؛ بعد از بحث پیرامون اجندای صلح؛ مرحله توافقات صلح است که طرفین با هم روی نکات اصلی در اجندا توافق و نکات فرعی در اجندا را در حاشیه بحث میکنند. این مرحله تقریبآ سهل تر است؛ چون آولآ چانه زنی ها در مرحله اجندا تکمیل شده ، درین مرحله برای نشان دادن حسن نیت و کسب قلب و روح مردم عام، طرفین متخاصم کوشش میکنند که مرحله توافقات زود سپری شود.

مرحله ششم، مرحله امضای توافقات صلح است که در حضور میانجی ، تضمین کننده گان، و حمایت کننده گان صلح در محل از قبل تعین شده طرفین متخاصم این توافقات را امضا میکنند.

مرحله هفتم، مرحله تطبیق و اجرای عملی توافقات صلح است. این مرحله هم مثل مرحله اجندای صلح پر مخاطره، پر چالش ، و پر از اتهامات است. چون در جریان عمل هردو طرف یگدیگر را به تخطی از توافقات صلح متهم کنند. چون توافقات صلح پیشتیبانی مردم دارد و در تخطی آن مردم طرف خاطی را زود تر و آسان تر محکوم میکنند.

مرحله هشتم، مرحله تکمیل صلح است که آگر هفت مرحله قبل آن موفقانه طی شود، این مرحله نتائیج خود را در امر امنیت انسانی، توسعه اقتصادی، ثبات سیاسی، و رفاه اجتماعی نسبتآ بهتر به نمایش میگزارد.

به هر صورت؛ تحلیل مراحل فوق در امر رسیدن به صلح ما را در برابر دو چالش قرار میدهد:

آول اینکه تنظیم های سیاسی در آفغانستان هیچ کدام تجربه، استعداد بازی، و توانائی ها تخنیکی در روند صلح را ندارند تا در هر کدام از مراحل فوق با تدبیر و درآیت نقش مسؤلانه ایفا کنند. درینصورت؛ هر لحظه با مداخله خارجی ها امکان تخریب و سبوتاژ پروسه صلح وجود دارد.

دوم اینکه آفغانستان هنوز در مرحله دوم این پروسه قراردارد. سوال اینست که آیا امریکا، روسیه، و چین حاضر اند روی اجندای صلح آفغانستان به توافق برسند و حمایت خود ازین پروسه را تا آخر ادامه دهند؟

هر چه باشد روند مذاکرات صلح آفغانستان در سطح بین المللی یک پروسه برد ـ برد برای امریکا، روسیه، و چین خواهد بود و در سطح ملی هم یک نتیجه برد ـ برد برای همه بازیگران ؛ و در قدم آول برای اشرف غنی، طالبان، خلیلی، عبدالله، جنرال دوستم، و امیر اسماعیل خان خواهد داشت. همه بازیگران دیگر هیچ چاره ای جز ادغام در افراد و گروه های بالا ندارند. در هر صورت؛ دوران و بازی های تنظیمی، قومی ، و سمتی در حال بر چیده شدن است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
جولای ۲۰۱۸
محمد داود تحلیگر مستقل سیاسی؛ با مدرک ماستری در روابط بین الملل (امنیت و توسعه انسانی ) از دانشگاه کارلیتون در کانادا

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s